Η εύκολη και γρήγορη πρόσβαση σε ασφαλή σημεία του νησιού δεν συνετέλεσε μόνο στην ανάπτυξη χωριών και οικισμών αλλά και στην ανάπτυξη ενός δικτύου μονών καθολικών και ορθόδοξων κατά τον 17ο και 18ο αιώνα.

Από αυτό το δίκτυο , μόνο η μονή του Κεχροβουνίου εξακολουθεί να παραμένει σε λειτουργία. Η μονή που έγινε ευρέως γνωστή με το όραμα της Πελαγίας συστάθηκε στις αρχές του 13ου αιώνα (με ησυχαστήρια ) ενώ η οργανωμένη μοναχική ζωή ξεκινά τον 15ο αιώνα. Βρίσκεται σε μικρή σχετικά απόσταση από το Εξώμβουργο. Πρόκειται για ένα μεγάλο κτιριακό συγκρότημα που έγινε γνωστό από την μοναχή Πελαγία , η οποία είδε το όραμα για την εύρεση της εικόνας της Μεγαλόχαρης. Μάλιστα διασώζεται το κελί όπου έζησε ενώ κοντά σε αυτό έχει ανεγερθεί ομώνυμος ναός. Στο Μουσείο λειτουργεί Μουσείο. Στο μοναστήρι βρίσκεται η επάργυρη εικόνα της Παναγίας που ανήκε στο πλοίο του Κανάρη.

Ερειπωμένα χωριά, εγκαταλειμμένα μοναστήρια, γκρεμισμένα κάστρα, σπηλιές με θρύλους που τροφοδοτούν την λαϊκή φαντασία, μυστικές διαδρομές . Σκωτία, θα σκεφτείτε . Ναι όλα αυτά μπορείτε να τα βρείτε στην Σκωτία αλλά και δύο βήματα από το σπίτι σας. Που; Στην Τήνο. Όσο και αν ακούγεται υπερβολικό αυτό είναι το πρόσωπο της άλλης Τήνου . Αυτή, η άγνωστη στους πολλούς Τήνος , είναι στην πραγματικότητα ένα μουσείο , με τα εκθέματα του κρυμμένα στο «υπόγειο», προνόμιο κάποιων λόγων και ακόμα λιγότερων ειδικών.

Το νησί στις αρχές του 19^ου αιώνα είχε περισσότερα από 60 χωριά. Πόσα από αυτά υπάρχουν σήμερα λίγο παραπάνω από τα μισά. Τα υπόλοιπα έχουν εγκαταλειφτεί τους τελευταίους δύο αιώνες και το μόνο που απομένει από αυτά είναι τα κουφάρια των σπιτιών-σε ορισμένα από αυτά ανέγγιχτα από το χρόνο-και κάτω από τα ερείπια κάποιο ξεχασμένο κουτάλι ή ένα μαγειρικό σκεύος. Πριν δέκα περίπου χρόνια κάποιοι από τους μυημένους επέστρεψαν από την μεσημεριάτικη αναζήτηση τους σε ένα από τα εγκαταλειμμένα χωριά με έπαθλα γράμματα και ευχετήριες κάρτες που είχαν βρει κρυμμένες σε ένα σεντούκι που κρυμμένο έκρυβε για 20 περίπου χρόνια σιωπηλά τα ίχνη μίας προηγούμενης ζωής.

Πιστεύετε ότι όλα αυτά είναι υπερβολές; Ε, όχι λοιπόν και για να πειστείτε δεν έχετε παρά να ακολουθήσετε πιστά τα σημάδια που θα σας δώσουμε για να διαπιστώσετε ότι στην ενδοχώρα της Τήνου κρύβονται «θησαυροί».